Het Vertrek van Koningin en Kabinet naar Engeland

INLEIDING

In de vele jaren welke ik nu betrokken ben bij het oude pantserfort te Hoek van Holland en de geschiedenis van het vestingwerk is het mij opgevallen hoe weinig van de ongeveer 20.000 bezoekers welke het fort jaarlijks bezoeken op de hoogte zijn van het feit dat zich hier een zeer belangrijke gebeurtenis in onze vaderlandse geschiedenis heeft afgespeeld. Het was geen fraai maar wel een zeer belangrijk moment toen het Nederlandse Kabinet op 13 mei 1940 in de officierswerkkamer van het fort haar laatste Ministerraad op Nederlandse bodem hield voordat de ministers uitweken naar Engeland. In deze kamer namen de ministers twee besluiten welke verstrekkende gevolgen zouden hebben voor de positie van ons land tijdens het verdere verloop van de Tweede Wereldoorlog. Deze besluiten waren:

  1. Generaal Winkelman, de opperbevelhebber van het Nederlandse leger instructie te geven om de strijd voort te zetten tot verdere weerstand doelloos en nutteloos was, met ander woorden; " De generaal moest de strijd zo lang mogelijk voortzetten, maar geen nodeloze offers brengen". In de praktijk betekende dit dat Generaal Winkelman de wapens liet neerleggen nadat Duitse bommenwerpers Rotterdam hadden gebombardeerd en de Duitsers dreigden ook Utrecht te bombarderen.
  2. De Regering naar elders te verplaatsen. Dit betekende dat Generaal Winkelman na het vertrek van de Regering samen met de secretarissen-generaal van de departementen het land moest besturen. Indien nodig mocht hij capituleren voor de Duitse overmacht. Hierdoor was de capitulatie een capitulatie van het Nederlandse leger en niet van de regering. Dat betekende dat de Nederlandse Regering buiten Nederland en in internationaal verband de strijd tegen de Duitse bezetter kon voortzetten.

Na de oorlog is van 1947 tot en met 1949 door een parlementaire enquêtecom-missie een diepgaand onderzoek ingesteld naar het Regeringsbeleid 1940 -1945. De uitkomst van dit onderzoek wees uit dat het besluit, om de regering naar Engeland te verplaatsen, welke de Ministerraad in het "Fort aan den Hoek van Holland" had genomen één der belangrijkste beslissingen was van de hele oorlogsperiode.
Enkele uren voordat de ministers in het fort te Hoek van Holland vergaderden vertrok H.M. Koningin Wilhelmina vanaf de Harwichkade aan boord van een Britse torpedobootjager uit Hoek van Holland met bestemming Breskens in Zeeuws-Vlaanderen. Deze bestemming bleek echter zo onveilig dat de commandant van de torpedobootjager in overleg met de Koningin en zeer tegen haar zin, besloot naar Harwich te varen.Deze gebeurtenissen brengt mij ertoe op te merken dat de vele 'hardnekkige' verhalen die rondgaan en aangeven dat de Koningin op 13 mei 1940 in het fort zou zijn geweest of buiten op het fort contact zou hebben gehad met ministers niet juist zijn. De Koningin was immers al op zee toen de ministers te Hoek van Holland arriveerden.
Er is al er veel geschreven over het vertrek van H.M. Koningin Wilhelmina en de ministers op 13 mei 1940 naar Engeland. Soms werd er in enkele regels vermeld dat de Koningin en de ministers naar Hoek van Holland waren gegaan en vandaar uit naar Engeland waren vertrokken maar in al deze publikaties werd het accent gelegd op de politieke- en staatsrechtelijke aspecten rond het vertrek naar Engeland en de werkzaamheden van de Regering te Londen. Ik heb echter in al deze publicaties weinig gelezen over de wijze waarop dit vertrek werd uitgevoerd. Met andere woorden, de belevenissen van de personen die erbij waren, zij die behulpzaam waren bij het verplaatsen van de "Regering naar elders". De verhalen van de chauffeurs, het escorte, de soldaten en de gebeurtenissen in het "Fort aan den Hoek van Holland".

Uit de diverse gesprekken die ik over dit onderwerp heb gevoerd is mij gebleken dat veel personen en zelfs instanties van mening zijn dat H.M. Koningin Wilhelmina vanuit IJmuiden naar Engeland vertrokken was. Zo heeft de PTT Post Filatelie op 1 september 1998, een herinneringsmapje, nummer 1778a, uitgegeven met een aantal postzegels waarop het statieportret van de jonge Koningin Wilhelmina werd afgebeeld. Dit mapje werd uitgegeven naar aanleiding van het feit dat het honderd jaar geleden was (1898 - 1998) dat Prinses Wilhelmina werd ingehuldigd als Koningin.
In dit mapje wordt vermeld dat H.M. Koningin Wilhelmina op 13 mei 1940 vanuit IJmuiden naar Engeland vertrok. Deze vergissing werd ontdekt door een der vrijwilligers van het fort, A.W.M. van Leeuwen. Naar aanleiding van zijn reactie naar de PTT liet men weten deze informatie te hebben verkregen van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Vervolgens informeerde de PTT opnieuw bij de RVD waarop deze dienst liet weten dat er een vergissing was gemaakt. Het herinneringsmapje was echter al in grote getalen gedrukt zodat het niet mogelijk was deze vergissing nog te corrigeren.
Het feit dat deze historische gebeurtenis die inmiddels 65 jaar geleden plaats vond bij zo weinig mensen bekend is, hebben mij ertoe gebracht in dit boekje zo gedetailleerd mogelijk het verhaal te vertellen van de mensen die Koningin Wilhelmina en de ministers in staat stelden via Hoek van Holland te vertrekken en de rol van het "Fort aan den Hoek van Holland" daarbij.

D. Ruis, hoofd Historische werkgroep
Stg Fort aan den Hoek van Holland

Voor inhoudsopgave: lees verder »»

«« terug